Πέμπτη 6 Μαρτίου 2008. Χαράματα, ξεκινώ από την Καλκούτα για τον επόμενό μου σταθμό, την Ντάκα, και από εκεί για το τελευταίο μέρος του οδοιπορικού μου στον Grand Trunk Road, τον θρυλικό δρόμο των δυόμισι χιλιάδων χιλιομέτρων που ξεκινά κάπου μεταξύ Γαζνί και Κανταχάρ στο Αφγανιστάν και φτάνει μέχρι το λιμάνι της Τσιτταγκόνγκ για να καταλήξει στην Τεφνάκ στα βιρμανομπανγκλαντεσιανά σύνορα.
Κάτι το χθεσινό ξενύχτι, κάτι η ανάγκη εξοικονόμησης δυνάμεων για το φορτωμένο πρόγραμμα που ακολουθεί, κλείνω τα μάτια μήπως καταφέρω και κοιμηθώ λίγη ώρα.
Πρέπει να βρισκόμουν κάπου μεταξύ των Κυμάτων Άλφα που εμφανίζονται όταν με κλειστά μάτια αρχίζουμε να χαλαρώνουμε και των Κυμάτων Θήτα της υπναγωγίας, του μεταβατικού εκείνου σταδίου που περνάμε προτού αποκοιμηθούμε πλήρως, όταν αισθάνομαι να με σκουντάει ο Γερμανός συνταξιδιώτης του διπλανού μου καθίσματος
– Εεμμμ, δείχνει την πατρίδα σου!
Ανοίγω απορημένος τα μάτια μου και βλέπω στην οθόνη της τηλεόρασης που παίζει ψηλά, μεταξύ οροφής και παρμπρίζ του πούλμαν της γραμμής Καλκούτα – Πέτραπολ, της μίας εκ των δύο μεθοριακών πόλεων στα ινδομπανγκλαντεσιανά σύνορα (η άλλη είναι η Μπέναπολ όπου θα μετεπιβιβαστούμε σε όχημα με μπανγκλαντεσιανές πινακίδες) ένα τυπικό μπολλυγουντιανό μουσικοχορευτικό βίντεο κλιπ.
Με τα κύματα να επανέρχονται στα διψήφια Χερτζ των επιπέδων Βήτα, αναγνωρίζω τους πρωταγωνιστές, τον Σαρούχ Χαν και την Ράνι Μούκερτζι, καθώς και την φωνή του Αμπιτζήτ Μπατατσάρυα και της Άλκα Γιάγκνικ, των τραγουδιστών που τους ντουμπλάρουν στο κομμάτι:
– “Τωμπά! Τουμχάρε ισχάρε!
Τουμ το! Ντηβάνε Χαι Τουμχάρε!
Ραζ γιέ! Καισέ χολ ραχί χο!
Τουμ άνκομ! Σε μπολ ραχί χο! ”
Τζαντού! Αταί χαι τούμκο σάαρε!”
Το φωτεινό χαμόγελο της Ράνι εξίσου λευκό και εκτυφλωτικό με την πρόσοψη της Παραπορτιανής όπου είντκαι γυρισμένο το κομμάτι. Και δευτερόλεπτα μετά, πάλι η Ράνι με τον Σαρούχ, ξανά στην Μύκονο, αυτήν την φορά με φόντο τους ανεμόμυλους.
Η ταινία είναι μια ρομαντική κωμωδία του 2003, το “Τσάλτε Τσάλτε”, και η υπόθεση έχει να κάνει με ένα ζευγάρι, τον Ρατζ,και την Ελληνοϊνδή Πρίγια. Ερωτευμένοι μεν, διαρκώς καυγαδίζοντες δε, είναι ο ορισμός του ζευγαριού “μαζί δεν κάνουνε και χώρια δεν μπορούνε”. Ύστερα από μια παρεξήγηση που ως συνήθως καταλήγει σε καυγά, η Πρίγια φεύγει για την Ελλάδα. Ο Ρατζ την ακολουθεί στο αεροδρόμιο προκειμένου να την μεταπείσει παραδεχόμενος το σφάλμα του και υποσχόμενος ότι “θα αλλάξει”. Η Πρίγια αμετάπειστη φεύγει για Ελλάδα και εκείνος την ακολουθεί κατά πόδας. Η υπόθεση συνεχίζεται μεταξύ ρομάντσου και κωμωδίας με “χάππυ εντ” όπου καταλήγουν πως και οι δύο έχουν την ίδια ανάγκη, να καυγαδίζουν για τα πιο απίθανα πράγματα.
Η Ράνι, με εντελώς νέο λουκ αρμόζον σε ευρωμεσογειακό τύπο, και το οποίο οφείλεται στο συμβόλαιο συνεργασίας της με την φίρμα καλλυντικών MAC Cosmetics ειδικά για το μακιγιάζ της για την ταινία, θυμίζει ανάλογες περσόνες “τσαούσας” Ελληνίδας της διασποράς που συναντάμε σε χολλυγυντιανές ταινίες.
Η ταινία αυτή και αργότερα, το 2008, το “Τασάν” (“Στυλ”) κατάφεραν να βάλουν την Ελλάδα στον ταξιδιωτικό χάρτη των Ινδών, λειτουργώντας ως μια έμμεση διαφημιστική καμπάνια.

Το Μπόλλυγουντ ασκεί μια απίστευτη επιρροή στις συνήθειες των Ινδών. Όπως για παράδειγμα όποτε βλέπουν σε κάποια ταινία τους αγαπημένους τους σταρ σε ένα “παραμυθένιο τοπίο”, το μέρος αυτό μετατρέπεται αυτομάτως σε “προορισμό ονείρου”. Ειδικά δε η επιρροή του “Τσάλτε τσάλτε” με τον μεγαλύτερο σταρ της Ινδίας, τον Σαρούχ Χαν, και το αγοροκόριτσο με το γλυκό χαμόγελο και τα εκφραστκά μάτια, την Ράνι Μούκερτζι, ήταν η πρώτη μεγάλη παραγωγή που έφερε την Ελλάδα μαζικά στις οθόνες των Ινδών οι οποίοι έδειξαν να ενθουσιάζονται με τα μέρη των γυρισμάτων και ειδικά για τα τοπία που εμφανίζονται καθώς ακούγεται το τραγούδι-επιτυχία “Τωμπά τουμχάρε για ισάρε” στην Αθήνα (Πλάκα, Λυκαβηττός, Ολυμπιακό Στάδιο) και ακόμη περισσότερο στη Μύκονο (Ανεμόμυλοι και Παραπορτιανή). Το αποτέλεσμα ήταν να καθιερωθεί η Ελλάδα, και ιδιαίτερα οι Κυκλάδες, ως ο απόλυτος ρομαντικός προορισμός για μήνα του μέλιτος. Από τα μέσα της δεκαετίας του 2000, η μεσαία και ανώτερη τάξη της Ινδίας άρχισε να συνδέει τα λευκά και μπλε τοπία των Κυκλάδων με τον κινηματογραφικό έρωτα.

Ανάλογη ήταν η επιρροή που είχε πέντε χρόνια αργότερα στο ινδικό κινηματογραφόφιλο κοινό το “Τασάν”. Εκεί που το “Τσάλτε τσάλτε” έφερε τον “ελληνικό ρομαντισμό”, αυτό έφερε την “ελληνική περιπέτεια”. Έγινε επιτυχία χάρη και στην επιδραστικότητα της Καρήνα Καπούρ· ο παππούς της, ο Ρατζ Καπούρ είχε γίνει διάσημος στους Έλληνες στις δεκαετίες του 1950 και του 1960 κυρίως μέσα από την θρυλική ταινία “Ο αλήτης της Βομβάης” όπου συμπρωταγωνιστούσε η Ναργκίς. Ο συμπρωταγωνιστής της στην ταινία, ο Σαΐφ Αλί Χαν θα γινόταν τέσσερα χρόνια αργότερα σύζυγός της και κατόππιν πατέρας των δύο τους παιδιών.
Το μεγάλο χιτ του “Τασάν”, το “Τσάλυα”, γυρίστηκε εξ ολοκλήρου στο “ονειρικό” λευκό ηφαιστειακό τοπίο στο Σαρακίνικο της Μήλου, καθώς και στην Αρχαία Ολυμπία. Έτσι, η συγκεκριμένη ταινία έκανε τους Ινδούς να συνειδητοποιήσουν ότι η Ελλάδα δεν είναι μόνο η Ακρόπολη, αλλά διαθέτει απόκοσμα, εξωτικά τοπία, προσελκύοντας εφεξής νεαρούς και εύπορους ταξιδιώτες.
Η μεγάλη “έκρηξη” ήλθε με την ταινία “Bang Bang!” με πρωταγωνιστές τον Χριτίκ Ροσάν και την Κατρίνα Καιφ. Το τραγούδι «Μεχερμπάν” γυρίστηκε στη Σαντορίνη και έγινε viral. Μετά από αυτό, η Σαντορίνη έγινε ο νούμερο ένα ονειρεμένος προορισμός των Ινδών στην Ευρώπη.
Οπότε, το εύλογο ερώτημα που τίθεται είναι γιατί δεν βλέπουμε εκατομμύρια Ινδούς (ακόμη) στην Ελλάδα;
Παρά την προβολή της Ελλάδας μέσα από αυτές τις ταινίες, ο τουρισμός από την Ινδία στην Ελλάδα αντιμετωπίζει δύο βασικά “αγκάθια:
Το πρώτο είναι η διαδικασία έκδοσης βίζας για την Ευρώπη η οποία παραμένει δύσκολη και χρονοβόρα για τους Ινδούς, για αυτόν τν λόγο πολλοί κατευθύνονται τελικά σε χώρες με e-visa, με προτιμώμενους προορισμούς το Μπακού και το Ντουμπάι
Το δεύτερο ‘είναι η έλλειψη απευθείας πτήσεων· έως και σήμερα, οι περισσότεροι Ινδοί πρέπει να πετάξουν μέσω χωρών του Κόλπου, όπως λόγου χάριν το Κατάρ και τα Εμιράτα, για να φτάσουν στην Αθήνα.

Αυτό που μένει να αποδδιχθεί είναι κατα πόσον θα αποδώσουν οι ενέργειες του ελληνικού κράτους να προσελκύσει και άλλες παραγωγές του Μπόλλυγουντ, μέσα από οικονομικά κίνητρα όπως το “cash rebate”, καθώς γνωρίζει ότι μια και μόνο ινδική ταινία μπορεί να γεμίσει ένα ελληνικό νησί με τουρίστες για την επόμενη δεκαετία.
Ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο του “Μπόλλυγουντ και Ελλάδα” είναι και το πώς γενικότερα παρουσιάζονται η Ελλάδα και οι Έλληνες στις ινδικές ταινίες. Χωρίς βαθυστόχαστες κοινωνικές και πολιτικές αναλύσεις, αλλά μέσα από ένα έντονα εξιδανικευμένο -στα όρια του “παραμυθένιου” θα μπορούσαμε να πούμε χωρίς ίχνος υπερβολής, η Ελλάδα απεικονίζεται ως σύμβολο της αισθητικής τελειότητας, του ανώτερου ρομαντισμού και της ιστορικής αίγλης.

Η δε παρουσίαση της Ελλάδας και των Ελλήνων στο Μπόλλυγουντ χωρίζεται σε τέσσερις βασικούς άξονες:

Ο πρώτος έχει να κάνει με την Ελλάδα ως ο “Παράδεισος του Έρωτα” που είναι και η πιο συχνή αναπαράσταση. Τα ελληνικά τοπία –κυρίως τα κυκλαδίτικα νησιά– χρησιμοποιούνται ως το ιδανικό φόντο για να εκφράσουν οι πρωταγωνιστές τα αγνά ρομαντικά συναισθήματά τους.
Ο δεύτερος σχετίζεται με την απεικόνιση της Ελλάδας, με το λευκό των σπιτιών, το βαθύ μπλε του Αιγαίου και τα ηλιοβασιλέματα να παρουσιάζονται με έντονα, κορεσμένα χρώματα, το λεγόμενο “high saturation”.
Ο τρίτος αφορά το νόημα· για τον Ινδό θεατή, ένα μουσικό κομμάτι γυρισμένο στη Σαντορίνη ή τη Μύκονο σηματοδοτεί ότι οι χαρακτήρες έχουν φτάσει στο υψηλότερο σημείο της ευτυχίας τους. Η Ελλάδα παρουσιάζεται ως ένας τόπος όπου δεν υπάρχει φτώχεια, άγχος ή προβλήματα, παρά μόνο ομορφιά και γαλήνη.
Ο τέταρτος συμπυκνώνεται στο στερεότυπο “οι Έλληνες ως πρότυπα ομορφιάς”. Το “Greek God Stereotype” έχει πέραση στην Ινδία, και η ίδια η φράση “Greek God” χρησιμοποιείται κατά κόρον για να περιγράψει κάποιον άντρα με τέλεια εξωτερική εμφάνιση, έντονα χαρακτηριστικά και γυμνασμένο σώμα. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αποτελεί ο διάσημος ηθοποιός Χριτίκ Ροσάν (ο πρωταγωνιστής του “Bang Bang!”) ο οποίος αποκαλείται μόνιμα από τα ινδικά ΜΜΕ και το κοινό «Ο Έλληνας Θεός του Μπόλλυγουντ».

Όσον αφορά τώρα τις Ελληνίδες, και αυτές παρουσιάζονται ως σύμβολα κλασικής, μεσογειακής γοητείας· δεν είναι τυχαίο που η Έλλη Αβραμίδου ή Elli AvrRam, η Ελληνοσουηδή ηθοποιός που κάνει μεγάλη καριέρα στο Μπόλλυγουντ, συχνά αναφέρεται από τον ινδικό τύπο ως «Greek Goddess».
Δεν πρέπει να παραβλέψουμε ακόμη και την ιστορική σύνδεση, κυρίως με τον Μέγα Αλέξανδρος. Όταν το Μπόλλυγουντ καταπιάνεται με την ιστορία, η Ελλάδα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον Μέγα Αλέξανδρο, γνωστό στην Ινδία ως Σικάνταρ. Ο Αλέξανδρος παρουσιάζεται ως ο ένδοξος, γενναίος και σχεδόν ανίκητος εισβολέας από τη Δύση. Η σύγκρουσή του με τον Ινδό βασιλιά Πώρο είναι πολύ δημοφιλής ιστορία στην Ινδία. Αλλά ούτε εδώ απουσιάζουν τα στερεότυπα. Μέσα από αυτές τις ιστορικές αναπαραστάσεις, οι Έλληνες της αρχαιότητας παρουσιάζονται ως πειθαρχημένοι, στρατιωτικά ιδιοφυείς, αλλά και δίκαιοι πολεμιστές που σέβονταν τους γενναίους αντιπάλους τους.
Σύνηθες θεμα στις ινδικές παραγωγές για τον Μέγα Αλέξανδρο ή Σικάνταρ, αποτελεί η ιστορική συνάντηση του Μεγάλου Αλεξάνδρου με τον βασιλιά Πώρο το 326 π.Χ. που είναι αι ένα από τα πιο αγαπημένα επικά θέματα της ινδικής ποπ κουλτούρας.

Στην εμβληματική και ιστορική ασπρόμαυρη ταινία του 1941 “Sikandar” σε σκηνοθεσία του θρυλικού Σοχράμπ Μόντι, ο Αλέξανδρος παρουσιάζεται ως ένας ευγενής, θεϊκής φύσης στρατηλάτης. Η ταινία είχε τόσο έντονο μήνυμα πατριωτισμού (κατά της τότε βρετανικής αποικιοκρατίας) που είχε απαγορευτεί σε ορισμένα στρατόπεδα.

Η ταινία του 1965 “Sikandar E Azam” μια τεράστια έγχρωμη παραγωγή “εποχής”, με πρωταγωνιστή τον Πριθβιράτζ Καπούρ, προπάππο της Καρήνα Καπούρ του “Τασάν”, είναι γεμάτη από εντυπωσιακές (για τα δεδομένα του ’60) μάχες με ελέφαντες και άλογα. Εστιάζει στον αμοιβαίο σεβασμό μεταξύ Αλεξάνδρου και Πώρου.

H τηλεοπτική σειρά του 2017–2018 “Porus” αποτελεί την πιο ακριβή υπερπαραγωγή στην ιστορία της ινδικής τηλεόρασης. Ο προϋπολογισμός της άγγιξε τα 65 εκατομμύρια δολάρια. Αν και η σειρά είναι ξεκάθαρα εστιασμένη στην ινδική πλευρά (παρουσιάζοντας τον Πώρο ως τον απόλυτο ήρωα), ο χαρακτήρας του Αλεξάνδρου έχει τεράστιο τηλεοπτικό χρόνο, με εντυπωσιακά κοστούμια και σκηνικά που αναπαριστούν την αρχαία Ελλάδα.
Τα τελευταία χρόνια, καθώς το κλασικό δίπολο Μύκονος-Σαντορίνη έχει “παίξει” πολύ, οι Ινδοί παραγωγοί αναζητούν πλέον τοποθεσίες με έντονο ιστορικό βάθος, άγρια φύση και μεσαιωνική ατμόσφαιρα, εκμεταλλευόμενοι και τα κρατικά κίνητρα της Ελλάδας.

Μια τέτοια τοποθεσία είναι τα Μετέωρα. Οι επιβλητικοί ιεροί βράχοι έχουν γίνει μαγνήτης για σκηνές δράσης και ανάλογα πλάνα. Το Μπόλλυγουντ λατρεύει το δέος που προκαλεί αυτό το τοπίο, το οποίο ταιριάζει απόλυτα με τη δραματικότητα των ινδικών ταινιών.

Η Ρόδος και εξόχως τα κάστρα, οι τάφροι και η ιπποτική ατμόσφαιρα της παλαιάς πόλης της Ρόδου, αποτελούν το ιδανικό σκηνικό για ταινίες που εμπεριέχουν μυστήριο, κυνηγητό ή ιστορικά στοιχεία, ξεφεύγοντας από το κλασικό “λευκό-μπλε”.

Η Πελοπόννησος επίσης κερδίζει έδαφος. Το Ναύπλιο επιλέγεται για την ευρωπαϊκή, ρομαντική του φινέτσα στα στενά, ενώ η άγρια, πέτρινη ομορφιά της Μάνης προτιμάται για πιο ατμοσφαιρικές και κινηματογραφικές σκηνές.

Η άγρια ομορφιά, οι πέτρινοι πύργοι και η ιδιαίτερη αρχιτεκτονική της Μάνης έχουν προσελκύσει μεγάλες ινδικές παραγωγές που αναζητούσαν ένα πιο μυστηριώδες ή δραματικό σκηνικό. Το “Tiger Zinda Hai” του 2017, είναι μία από τις μεγαλύτερες εισπρακτικές επιτυχίες στην ιστορία του ινδικού σινεμά, με πρωταγωνιστές τους σούπερ σταρ Σαλμάν Χαν και Κατρίνα Καιφ. Για τις ανάγκες της ταινίας, το ειδυλλιακό Λιμένι στη Μάνη μεταμορφώθηκε σε ένα ήσυχο καταφύγιο όπου κρύβονταν οι δύο κεντρικοί κατάσκοποι. Στην περιοχή γυρίστηκαν εντυπωσιακές σκηνές δράσης, αλλά και το ιδιαίτερα δημοφιλές μουσικό κομμάτι «Tera Noor».

Όσο για την Θεσσαλονίκη, η συμπρωτεύουσα αρχίζει να προωθείται έντονα ως ένα σύγχρονο, αστικό κινηματογραφικό στούντιο. Οι Ινδοί την επιλέγουν για να δείξουν την κοσμοπολίτικη, ευρωπαϊκή ζωή, τη νυχτερινή διασκέδαση και την παραλία της. Η φετινή κινηματογραφική υπερπαραγωγή φαντασίας και τρόμου “The Raja Saab” με τον δημοφιλή σταρ Πραμπάς (γνωστό από το “Baahubali”) επέλεξε τη Βόρεια Ελλάδα και τη Θεσσαλονίκη, παράλληλα με τη Ρόδο, για μέρος των γυρισμάτων της.